postnatale (postpartum) depressie

Er zijn meer ouders die te maken hebben met postnatale depressie dan je zult verwachten.

Een postnatale of postpartum depressie is een depressie die zowel door moeders als vaders na de bevalling kan voorkomen. Eigenlijk zeggen we liever postpartum depressie in plaats van postnatale depressie, omdat de term ‘postnataal’ doorgaans gebruikt wordt als je het over de baby hebt. Gelukkig zien we geen depressieve baby’s.

Als je een baby krijgt is de verwachting dat ondanks de pijn bij de bevalling, de vermoeidheid, de nachtelijke voeding en de schreeuwende pasgeborene, het uiteindelijk allemaal de moeite waard is. Je ontvangt kaarten die je feliciteren met jullie ‘kleine wereldwonder’. Jullie vrienden en familie zien jullie als de gelukkigste ouders ter wereld. En dat is misschien wel waar, maar wat als het allemaal niet zo uitpakt als in het verwachte sprookje dat je in je hoofd had?

Maar liefst 50% tot 80% van de vrouwen heeft de eerste dagen na de bevalling dan ook last van spontane huilbuien, prikkelbaarheid, nervositeit en slaapproblemen [1]. Het wordt soms neergezet als “oh het zijn de hormonen” of “een geval van de babyblues” [1]. Voor de meeste vrouwen is dit een normale aanpassingsperiode die na een tijdje vanzelf verdwijnt.

Depressie na bevalling

Van de meerderheid van de vrouwen die stemmingswisselingen ervaart, heeft ongeveer 13% van de moeders na de bevalling een depressie. Dat zijn in Nederland per jaar zo’n 23.000 vrouwen [1]. Een postpartum depressie doormaken kan heel eenzaam aanvoelen in een tijd waarin van je wordt verwacht dat je op een roze wolk zit, waardoor je mentale welzijn nog moeilijker te verklaren is. Met steun en zorg van zowel zorgverleners als jouw naasten kun je en zal je volledig herstellen. Het belangrijkste is om niet in stilte te lijden en om hulp te vragen wanneer je die nodig hebt.

Postpartum depressie bij mannen

Denk je dat alleen moeders een postpartum depressie krijgen? Ook vaders kunnen psychische problemen krijgen na de bevalling. Uit steeds meer onderzoek komt naar voren dat wereldwijd 5 tot 10% van de mannen een depressie krijgt of heeft rondom de geboorte van een kind [2]. De symptomen voor mannen met een postnatale depressie zijn ongeveer hetzelfde als de symptomen van vrouwen. Er is relatief weinig aandacht voor de (aanstaande) vader tijdens en na de zwangerschap, omdat de zorg meer gericht is op moeder en kind. Hierdoor wordt depressie, die de (aanstaande) vaders vaak zelf niet eens goed herkent, ook minder snel gesignaleerd door de hulpverleners.

De kans op psychische stoornissen na de bevalling, miskraam of abortus kan toenemen door verschillende omstandigheden. Terwijl ongeveer 13% van de vrouwen na de bevalling een aanzienlijke depressie ervaart, zijn de percentages zelfs nog hoger voor vrouwen die met armoede te maken hebben en twee keer zo hoog voor tienerouders.

Enkele andere risicofactoren zijn:

  • Financiële of echtelijke stress 
  • Premenstrueel syndroom/PMS 
  • Een persoonlijke of familiegeschiedenis van psychische problemen 
  • Vruchtbaarheidsbehandeling 
  • Complicaties bij zwangerschap, geboorte of borstvoeding 
  • Ouders zijn van baby's op neonatale intensive care

Als een van de bovenstaande situaties op jou van toepassing is, betekent dit niet dat je zeker last zult hebben van een postpartum depressie, dus probeer je er niet te veel op te concentreren. Het betekent dat je bewust bent van jouw geestelijke gezondheid en een plan kunt bespreken met je verloskundige of arts en je naasten over hoe zij jou na de bevalling kunnen ondersteunen. Daarnaast kan het hebben van hoge verwachtingen van het moederschap en hoge eisen stellen aan jezelf een extra risico zijn om in een postpartum depressie terecht te komen.

Veel vrouwen zijn zich vaak wel bewust van hoe hun vagina kan veranderen na een geboorte, maar helaas wordt er nog weinig gesproken over de geestelijke gezondheid na een bevalling, ondanks dat postpartum depressie een van de meest voorkomende complicaties van een bevalling is. Er moet nog veel meer worden gedaan om postpartum depressie te normaliseren en mensen voor te lichten over de symptomen. Laten we meer leren over waar je op moet letten.

Wat zijn symptomen van postpartum depressie?

Een van de redenen dat het lastig kan zijn om uit te zoeken of je aan een postpartum depressie lijdt, is dat de symptomen voor iedereen anders zijn. Ze kunnen ook op elk moment beginnen, zelfs tijdens de zwangerschap, na het stoppen van borstvoeding, weer beginnen met werken en tot een jaar na de bevalling. Symptomen kunnen zijn:

  • Gevoelens van woede of prikkelbaarheid 
  • Gebrek aan interesse of empathie voor de baby 
  • Gevoelens van haat of afkeer naar de baby 
  • Eetlust en slaapstoornissen 
  • Huilen en verdriet 
  • Angst- of paniekaanvallen 
  • Gevoelens van schuld, schaamte of hopeloosheid 
  • Verlies van interesse, vreugde of plezier in dingen die je vroeger leuk vond 
  • Mogelijke gedachten om de baby of jezelf of iemand in je nabije omgeving opzettelijk pijn te doen 
  • Vaak bang zijn dat jezelf of je baby iets overkomt 
  • Bang zijn om alleen met je baby te zijn, wat ook voor hechtingsproblemen kan zorgen

Wanneer symptomen of postpartum depressie worden genegeerd kan er zelfs nog op latere leeftijd postpartum depressie worden geconstateerd.

Maar let op. Bovenstaande symptomen kunnen namelijk ook leiden tot een foutieve diagnose van postpartum depressie. En dat komt vaak voor. Het kan namelijk ook het Pre Menstrueel Syndroom zijn. Ook dit treed namelijk vaak op na de zwangerschap en kent dezelfde symptomen.

Merk je dat er wel gevoelens zoals bijvoorbeeld depressiviteit, irritatie, boosheid, angst, verdriet en stemmingswisselingen zijn, maar niet continu, en dat ze vooral samenhangen met je menstruatiecyclus? Dan heb je dus waarschijnlijk geen last van een postpartumdepressie, maar van PMS (premenstrueel syndroom). Dit kan verergeren of zelfs voor het eerst opkomen nadat je kinderen hebt gekregen. Het kan heel vervelend zijn, maar er is meestal goed iets aan te doen. Blijf met PMS dus niet te lang mee rondlopen, maar zoek hulp bij een specialist. 

Wat zijn andere psychische stoornissen na de bevalling?

Hoewel postpartum depressie de meest voorkomende psychische stoornis is na een bevalling, is er een reeks stoornissen die ouders kunnen ervaren. Het kan lijken op angst, obsessieve symptomen, PTDS, bipolaire stemmingsstoornissen of zelfs postpartum psychose. Postpartum psychose is een uiterst zeldzame aandoening die slechts bij 1 tot 2 op de 1.000 bevallingen voorkomt [3]. Als je meer informatie wilt over de verschillende psychische stoornissen na de bevalling, dan heeft het Trimbos instituut interessante bronnen en informatie over hoe je toegang kunt krijgen tot hulp.

Waarom is het zo moeilijk om toe te geven dat je psychisch worstelt?

Met zoveel veranderingen in één keer, kan het moeilijk zijn om zelfs maar op adem te komen. Daarom herkennen veel ouders de symptomen van psychische stoornissen na de bevalling misschien niet meteen. Het is gemakkelijk om gevoelens van vermoeidheid en overrompeld zijn weg te denken door maar aan te passen aan het ouder zijn. Maar jij kent jezelf beter dan wie dan ook, dus als je het gevoel hebt dat er iets niet klopt, vertrouw hier dan op.

Sommige mensen zijn misschien bang om hun mening te geven, omdat ze niet willen klagen, of omdat anderen denken dat ze het leven met een pasgeboren baby niet aankunnen. Je hoeft je niet te schamen - je zult niet als een slechte ouder worden bestempeld als je om ondersteuning vraagt. Je kunt ook je huisarts om hulp vragen als jij je zorgen maakt over hoe je lichaam, dus ook hoe je psychisch hersteld na de bevalling. Postpartum depressie is een medische aandoening die kan worden behandeld. Je bent geen mislukking en het is zeker niet jouw schuld.

Herstel en behandeling bij postpartum depressie

Het goede nieuws is dat postpartum depressie behandelbaar is en dat er veel hulp beschikbaar is, wat betekent dat je jezelf na een tijdje een stuk beter zult voelen. De eerste en belangrijkste stap is contact opnemen met een medische professional over hoe jij je voelt, of dat nu je huisarts, een verloskundige of zelfs een hulplijn voor noodgevallen is.

Er zijn verschillende manieren om een postpartum depressie te behandelen zoals:

  • Gesprekstherapie 
  • Sociale ondersteuning 
  • Zelfzorg - rust nemen en gezond en gevarieerd eten 
  • Symptomen behandelen met medicatie

Je kunt toegang krijgen tot hulp via telefonische hulplijnen, online services en steungroepen waar mensen begrijpen wat je doormaakt. Je hoeft niet bang te zijn dat zij een oordeel vellen, maar ze zullen je ondersteuning en een luisterend oor bieden.

Stichting Me Mam wil moeders, die na een bevalling psychische klachten ervaren, beter ondersteunen in het herstelproces. Dus bij psychische klachten na je bevalling staan op dit platform diverse hulpbronnen.

Zelfzorg voor nieuwe moeders

Soms kunnen de kleinste dingen het grootste verschil maken. Zelfzorg kan voor kersverse ouders betekenen dat zij gewoon een paar uur rust, goed eten krijgen en tijd vrijmaken voor hun persoonlijke behoeften, zoals bijvoorbeeld lichte lichaamsbeweging. Hulp van anderen om voor jouw baby en eventuele andere kinderen te zorgen, kan je ruimte geven om goed te ontspannen, te genieten van tijd met je dierbaren en weer op te laden.

Geestelijke gezondheid na de bevalling kan een uitdaging zijn, maar onthoud dat je dit niet alleen hoeft te doorstaan. Met de juiste ondersteuning zul je een manier vinden om je beter te voelen en door de ups en downs van het leven als ouder te navigeren.

Als je meer wilt weten over wat er kan gebeuren na de bevalling, lees dan onze artikelen over ontslag na de bevalling, nabloedingen na de bevalling en wanneer je je eerste menstruatie na de zwangerschap kunt verwachten. Meer praten over je mentale gezondheid tijdens en na je zwangerschap kan niet alleen jezelf, maar ook andere helpen. Je bent niet de enige die deze gevoelens ervaart of heeft ervaren. Onderstaande TedX Talk is een voorbeeld van waarom we het taboe van postpartum depressie moeten doorbreken.

Medical disclaimer

Deze informatie in dit artikel is gecontroleerd door een specialist op het gebied van postpartum depressie. Het is niet bedoeld om te worden gebruikt of als bewijs te dienen voor diagnostische of behandelingsdoeleinden. Neem contact op met je huisarts voor advies over een bepaalde medische aandoening.



[Bronnen]

[1] https://www.mentaalvitaal.nl/psychische-aandoening/postnatale-depressie

[2] https://lkpz.nl/patienten-info/?item=315

[3] https://lkpz.nl/behandelaren-info/?item=67

Margriet van der Goot
Dit artikel is gecontroleerd door: Margriet van der Goot

Margriet is opgeleid als verloskundige en klinisch epidemioloog en heeft sinds een aantal jaar een eigen praktijk als Care for Women specialiste. Zij helpt hier vrouwen met hormonale problemen, zoals PMS en overgangsproblemen. Lees hier meer over Margriet van der Goot

Lees verder