Het uitstrijkje: van de uitnodiging tot de uitslag

Dit artikel is gecontroleerd door: Karen Joash

Ben je net of binnenkort 30 geworden en heb je je eerste uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker ontvangen? Het is heel begrijpelijk als je hier wat vragen over hebt of zelfs een beetje zenuwachtig bent. Meer weten over wat het onderzoek precies inhoudt, kan helpen om die spanning weg te nemen en ervoor te zorgen dat jij je beter voorbereid voelt.

Net als bij de uitslag van elk medisch onderzoek is het normaal om je wat ongerust te voelen over de resultaten. Probeer je hier niet al te veel zorgen over te maken. Uitstrijkjes zijn namelijk een vorm van voorzorg. Het helpt artsen om mogelijke problemen in een vroeg stadium op te sporen, waardoor ze je direct kunnen behandelen of medisch advies kunnen geven als dat nodig blijkt te zijn.

Hoewel wachten op een uitslag een zenuwslopende periode kan zijn, sta je er niet alleen voor. Elke vraag die je hebt is belangrijk en we zijn er om je eventuele zorgen weg te nemen. Daarom vertellen we je in dit artikel meer over waarom uitstrijkjes gedaan worden en waar precies op getest wordt. We gaan ook dieper in op hoe het onderzoek verloopt en wat de verschillende uitslagen betekenen. Zo weet jij precies wat je kunt verwachten en voel je je tijdens het hele proces gesteund.

Een uitstrijkje is een medische procedure die controleert op abnormale baarmoederhalscellen. Het wordt soms ook wel een Pap-uitstrijkje, baarmoederhalsuitstrijkje, baarmoederhalsscreening of baarmoederhals cytologie genoemd, maar ze betekenen allemaal hetzelfde.

Uitstrijkjes controleren de gezondheid van je baarmoederhals (het kleine kanaaltje dat je vagina met je baarmoeder verbindt) en sporen abnormale veranderingen op die zouden kunnen veranderen in kanker. De arts of doktersassistent verzamelt tijdens de test een monster van de cellen in je baarmoederhals. Dit monster wordt naar een screeningslaboratorium gestuurd om te worden getest ^[1].

Uitstrijkjes zijn belangrijk voor iedereen die een baarmoeder heeft en die seksueel actief is geweest, ongeacht het geslacht van je partner. Je krijgt automatisch een uitnodiging om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek als je 30, 35, 40, 50 en 60 jaar oud bent.

Omdat het 10 tot 15 jaar kan duren voordat baarmoederhalskanker ontstaat ^[2], is het niet nodig om vaker een uitstrijkje te laten doen. Wel is het belangrijk om elke keer dat je een uitnodiging krijgt deel te nemen aan het onderzoek. Regelmatig testen is namelijk het meest effectief om het risico op baarmoederhalskanker te verkleinen.

Behalve wanneer je onder de 30 jaar bent, zijn er nog enkele andere redenen waarom het niet wordt geadviseerd om een uitstrijkje te laten doen ^[3]. Bij specifieke medische of persoonlijke situaties kan het verstandiger zijn om het onderzoek even uit te stellen of zelfs helemaal over te slaan.

In de meeste gevallen heeft het te maken met het garanderen van een betrouwbare uitslag, maar er kunnen ook andere redenen zijn. Laten we daarom kijken waarom je mogelijk (tijdelijk) wordt uitgesloten van het onderzoek.

De kans dat je baarmoederhalskanker krijgt is erg klein wanneer je boven de 60 jaar bent. Daarom krijg je na deze leeftijd geen uitnodiging meer om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek.

Heb je geen baarmoederhals (meer)? Dan is een uitstrijkje niet nodig.

Probeer de afspraak van je uitstrijkje niet in te plannen als je ongesteld bent. Hevig bloedverlies kan namelijk zorgen voor een onjuiste uitslag.

Weet je niet zeker wanneer je ongesteld gaat worden? Met onze handige menstruatie tool kun je eenvoudig je volgende menstruatie berekenen.

Ben je in verwachting? Het wordt dan niet geadviseerd om deel te nemen aan het onderzoek. Niet alleen wegens de mogelijke gevolgen van het uitstrijkje zelf, maar ook wegens de consequenties van een eventuele positieve uitslag. Dit kan zorgen voor stress, wat invloed kan hebben op je baby.

Heb je in de afgelopen zes weken een miskraam gehad? Het is dan aan te raden om een uitstrijkje tijdelijk uit te stellen. Een miskraam kan een hele moeilijke ervaring zijn en het is belangrijk om in deze periode goed voor jezelf te zorgen en je lichaam te laten genezen. Door te wachten met het uitstrijkje, krijgt je lichaam de kans om te genezen, wat ook helpt om een nauwkeuriger resultaat van de test te krijgen.

Het is normaal om je zorgen te maken als je symptomen ervaart die ongewoon zijn voor je. Merk je dat je last hebt van bekkenpijn of abnormaal bloedverlies? Wacht dan niet op de volgende uitnodiging, maar maak zo snel mogelijk een afspraak voor een indicatief uitstrijkje. Dit geeft de beste kans om baarmoederhalskanker in een vroeg stadium te ontdekken.

Het is heel normaal om zenuwachtig te zijn voor je afspraak, vooral als het je eerste keer is en je niet precies weet wat je kunt verwachten. Daarom vertellen we je wat er gebeurt, zodat jij je hier op kunt voorbereiden.

Voor een uitstrijkje brengt de arts of doktersassistent een klein buisvormig instrument, ook wel een eendenbek genoemd, in je vagina om je vaginawanden wijder te maken. Hiervoor kunnen ze een beetje glijmiddel gebruiken zodat het proces comfortabeler is voor je. Zodra de eendenbek in de juiste positie zit, wordt deze geopend om in je baarmoederhals te kunnen kijken. Ze zullen een klein borsteltje met zachte haren in je vagina inbrengen om een monster van je baarmoederhalscellen te kunnen verzamelen ^[1].

Het is een snelle procedure die misschien een beetje koud of ongemakkelijk aanvoelt, maar het zou niet pijnlijk moeten zijn. Iedereen ervaart pijn echter anders, dus als jij je zorgen maakt, kan het nemen van een paracetamol of ibuprofen voor je afspraak geen kwaad.

Het monster dat tijdens een uitstrijkje wordt verzameld, wordt getest op bepaalde types van het Humaan Papillomavirus (HPV). Dit is een veelvoorkomende groep virussen die voor de meeste mensen geen problemen veroorzaken. 8 op de 10 heeft weleens één of meerdere keren HPV gehad [4].

Echter kunnen sommige types, ook wel hoog-risico HPV (hrHPV) genoemd, veranderingen in de cellen van je baarmoederhals veroorzaken ^[4]. In zeldzame gevallen, bij minder dan 1%, kan een langdurige HPV-infectie leiden tot baarmoederhalskanker. Het is daarom belangrijk om een uitstrijkje te laten doen voor je gezondheid op lange termijn.

HPV is een virus dat in je huid leeft en wordt overgedragen door nauw huid-op-huid contact. Technisch gezien wordt het ook geclassificeerd als een soa. Het virus wordt vaak verspreid tijdens seksuele activiteiten, maar dit hoeft niet per se penetratief te zijn. Je kunt het namelijk ook oplopen door seksspeeltjes te delen, orale seks of elk ander soort nauw huid-op-huid contact ^[5].

Belangrijk om te onthouden is dat HPV lang inactief kan blijven. Het kan dus zijn dat jij of je partner het virus heeft opgelopen lang voordat jullie huidige relatie begon. Hierdoor is het vaak onmogelijk om vast te stellen wanneer of van wie je het hebt opgelopen.

Er zijn verschillende manieren om jezelf te beschermen tegen HPV, waarvan een vaccinatie een van de meest effectieve manieren is. De kans is echter groot dat je het vaccin al hebt gehad. Als je 10 jaar bent, krijg je namelijk automatisch een uitnodiging om de HPV-vaccinatie bij de jeugdgezondheidszorg te halen ^[6]. Dit vaccin helpt je lichaam voorzichtig door het te laten denken dat het is blootgesteld aan het virus, waardoor je lichaam wordt aangemoedigd om antilichamen aan te maken die HPV kunnen bestrijden. Hierdoor is je lichaam al voorbereid met de afweerstoffen die nodig zijn om je te beschermen als je op latere leeftijd te maken krijgt met HPV.

Uit onderzoek naar het effect van het HPV-vaccin is gebleken dat, als je gevaccineerd bent, je voor ongeveer 95% beschermd bent tegen de hoog-risico HPV types die kunnen leiden tot baarmoederhalskanker ^[7]. Cancer Research UK toonde zelfs aan dat de combinatie van het HPV-vaccin met een uitstrijkje baarmoederhalskanker kan terugdringen tot het punt dat bijna niemand het meer krijgt ^[8]. Het is daarom zo belangrijk om niet alleen het HPV-vaccin te nemen, maar ook een uitstrijkje te laten doen. Samen bieden ze je de meest effectieve bescherming.

Het is goed om te weten dat het ongeveer vier weken kan duren voordat je de uitslag van je uitstrijkje per brief thuis gestuurd krijgt. Je huisarts ontvangt ook je uitslag voor het geval het resultaat anders is dan ‘geen HPV'.

In de brief die je ontvangt zijn er drie hoofdtypes uitslagen die je kunt verwachten ^[1], namelijk:

• Geen HPV;
• Niet goed te beoordelen; of
• Wel HPV.

Laten we kijken wat deze resultaten precies betekenen.

Geen HPV

Is je resultaat geen HPV? Dat betekent dat er geen afwijkende cellen zijn gevonden in je baarmoederhals. Dit is goed nieuws, omdat het risico op baarmoederhalskanker dan heel laag is.

Je hebt geen verdere onderzoeken nodig op dat moment. Wel zal je, afhankelijk van je leeftijd, binnen vijf of tien jaar de volgende uitnodiging ontvangen om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek.

Niet goed te beoordelen

Een onduidelijk, ofwel niet goed te beoordelen, resultaat kan twee dingen betekenen. Het kan zijn dat het monster dat tijdens je uitstrijkje is genomen niet genoeg baarmoedercellen bevatte. Een andere reden kan zijn dat de cellen zijn samen geklonterd of verborgen zijn door slijm en bloed. Hierdoor kan er geen duidelijk resultaat komen.

Probeer je geen zorgen te maken als je deze uitslag ontvangt. Het betekent namelijk niet dat er iets is, alleen dat er niet genoeg cellen zijn verzameld. Je zult wel het advies krijgen om zes weken later nogmaals een uitstrijkje te laten maken.

Wel HPV

We begrijpen dat het eng kan zijn om een HPV-positieve uitslag te ontvangen, maar het is belangrijk om te weten dat dit niet direct betekent dat je baarmoederhalskanker hebt. Probeer hier dus niet direct aan te denken, hoe moeilijk het ook kan zijn. Een afwijkend resultaat houdt in dat er HPV-cellen zijn gevonden in je baarmoederhals of dat de cellen zijn veranderd.

Er zijn drie soorten HPV-positieve uitslagen die je zou kunnen ontvangen.

Deze uitslag betekent dat er HPV in je baarmoederhals is gevonden, maar geen afwijkende cellen. Het is belangrijk om 12 maanden na deze uitslag een controle-uitstrijkje te laten doen, omdat HPV de cellen in je baarmoederhals kan veranderen. Je ontvangt hier automatisch een uitnodiging voor.

Tijdens het controle-uitstrijkje wordt er alleen onderzoek gedaan naar de afwijkende cellen om te zien of deze gezond zijn of dat er extra onderzoek nodig is. Het kan geruststellend zijn om te weten dat het niet erg hoeft te zijn om een HPV-infectie te hebben. Je lichaam ruimt het virus meestal binnen twee jaar zelf weer op.

Is je uitslag HPV-positief met licht afwijkende cellen? Dit is niet iets om je direct zorgen over te maken, omdat je lichaam deze afwijkende cellen meestal zelf weer opruimt. Het enige wat je hoeft te doen is wachten op de uitnodiging van het bevolkingsonderzoek een jaar later om een controle-uitstrijkje te laten maken bij je huisarts.

Ontvang je deze uitslag, dan zijn er afwijkende cellen in je baarmoederhals gevonden. Het kan ook betekenen dat er veranderingen in je baarmoederhalscellen zijn gevonden als je eerder al een HPV-positieve uitslag hebt ontvangen. Hoewel deze uitslag niet inhoudt dat je baarmoederhalskanker hebt, is de kans wel groter dat je het krijgt.

Je huisarts kan je meer uitleg geven over de vervolgstappen en kan je doorverwijzen naar een gynaecoloog. Hij of zij zal verder onderzoek doen om te kijken hoe ernstig de afwijkingen in je baarmoederhals zijn. Vervolgens zal er gekeken worden of en welke behandelingen hiervoor nodig zijn.

Wachten op de uitslag van je uitstrijkje kan een stressvolle vier weken zijn, vooral als dit je eerste uitstrijkje is geweest. Daarom hebben we enkele handige tips voor je verzameld die je kunnen helpen in de tussentijd.

De kans is groter dat je blijft denken aan de uitslag als je alleen bent en thuis zit. Het is daarom goed om je gewone routine aan te houden en op zoek te gaan naar positieve afleiding. Dit kan helpen om je op andere dingen te concentreren in plaats van op de uitslag. Een aantal tips zijn:

• Richt je op je favoriete hobby of activiteit. Dit kan helpen om je te ontspannen en ervoor zorgen dat jij je meer op je gemak voelt. Denk aan een lange wandeling, een boek lezen of sporten.
• Schrijf je gedachtes op in een dagboek. Dit kan helpen om eventuele zorgen los te laten en je gedachten op een rijtje te zetten. Je zou ook een lijstje kunnen maken met je zorgen, zodat je deze met je huisarts kunt bespreken.

Maak jij je zorgen over de uitslag? Het kan zijn dat jij je hierdoor minder gemotiveerd voelt om iets te doen. Het is echter superbelangrijk om je gezondheid niet uit het oog te verliezen. Goed eten en lichaamsbeweging kunnen je juist helpen om je beter te voelen.

Vooral sporten is een geweldige manier om stress en angst te verminderen, omdat er hierdoor feel-good endorfines vrijkomen. Dit zijn natuurlijke stofjes in je hersenen die je gevoel voor welzijn kunnen verbeteren en je dus helpen om je minder zorgen te maken over de uitslag.

We maken allemaal weleens worst-case scenario's als we ons ergens zorgen over maken. Je bent dus niet de enige als dit gebeurt tijdens het wachten op de uitslag. Vastzitten in een 'wat als’ loop kan er echter ook voor zorgen dat we op internet gaan zoeken naar uitslagen van anderen en wat het kan betekenen. Hierdoor kan je angstige gevoel alleen nog groter worden, vooral als je informatie vindt die uiteindelijk niet relevant blijkt te zijn voor je.

Het is beter om te praten met je huisarts en je hierin te laten begeleiden. Zij zijn er om je vragen te beantwoorden, je zorgen weg te nemen en je duidelijke, nauwkeurige informatie te geven. Zo hoef jij je geen onnodige zorgen te maken tijdens het wachten.

Als jij je zorgen maakt over de uitslag, dan kan het fijn zijn om dit met iemand te bespreken. Probeer je gevoelens niet voor je te houden, maar praat bijvoorbeeld met je moeder, tante of een vriendin over hoe jij je voelt. Er bestaat een grote kans dat zij al eerder een uitstrijkje hebben laten maken en precies weten hoe jij je op dat moment voelt. Misschien hebben ze wel tips en adviezen die je kunnen helpen.

Probeer te onthouden dat een uitstrijkje bedoeld is om problemen in een vroeg stadium op te sporen en te voorkomen. Weet dat je ook niet de enige bent die zich ongerust voelt over een uitstrijkje. Het is heel normaal om er vragen en zorgen over te hebben. Door meer te weten te komen over het proces, zet je een stap in de juiste richting als het gaat om het beschermen van je gezondheid.

Heb je moeite met het proces, zowel voor, tijdens of na een uitstrijkje? Vergeet dan niet om contact op te nemen met je huisarts, familie, vriendinnen of supportgroepen. Het is totaal niet erg om nerveus te zijn, maar voor je gezondheid zorgen is juist iets om trots op te zijn. Je welzijn is belangrijk en door deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek geef je prioriteit aan je gezondheid op de best mogelijke manier.